Translated by Rosalie Hazel Hội Thiên Văn Nghiệp Dư Hà Nội (HAS) website: thienvanhanoi.org
Trái Đất, như chúng ta đã biết từ lâu
đó là mái nhà duy nhất của sự sống trong vũ trụ.
Vậy điều gì đã khiến hành tinh của chúng ta đặc biệt như vậy?
Để tìm lời giải đáp, chúng ta phải đi ngược thời gian.
Để chứng kiến con người đầu tiên bước chân trên mặt đất.
Điều khiển từng mảng lục địa va vào nhau.
Đối diện với kẻ hủy diệt khủng long.
Lặn xuống đại dương đầy ắp những thực thể sống kì lạ.
Cảm nhận sự lạnh lẽo cay đắng của những kỷ băng hà toàn cầu.
Và trải nghiệm cơn thịnh nộ từ những cuộc tấn công bằng tia vũ trụ.
Bằng cách quay ngược thời gian
chúng ta có thể lắp ghép lại được câu chuyện đáng kinh ngạc
của hành tinh chúng ta.
Và khám phá ra tại sao tất cả những chuyện này, tất cả chúng ta
lại ở đây.
Cuộc hành trình khởi đầu từ khoảng
năm triệu năm trước.
Lúc ấy vẫn chưa có dấu vết nào của Trái Đất.
Chỉ có Mặt Trời, một ngôi sao mới hình thành được bao quanh bởi bui.
Trái Đất vẫn chưa được hình thành.
Nhưng qua thời gian, lực hấp dẫn kéo đám bụi
trở thành những viên đá nhỏ.
Thật ngạc nhiên, một thứ phức tạp
như cả một hành tinh lại được tạo thành không bởi thứ gì khác ngoài cát bụi
và đá.
Trải qua hàng triệu năm, lực hấp dẫn lại kéo
những viên đá ấy lại với nhau để hình thành nên Trái Đất,
một trong ít nhất là hàng trăm hành tinh
quay quanh Mặt Trời.
Nhưng 4,5 tỷ năm trước,
Trái Đất trông giống địa ngục hơn là mái nhà.
Cụ thể hơn, nhiệt độ lúc đó
là trên 2000 độ F.
Không có không khí, chỉ có cácbon điôxit,
nitơ và hơi nước.
Quá nóng bỏng và độc hại tới mức
chỉ cần tới gần thêm chút nữa
chúng ta sẽ bị thiêu thành tro trong vài giây.
Hành tinh mới sinh ra này là một quả cầu sục sôi
dung nham,
một đại dương nham thạch bất tận.
Theia, một hành tinh trẻ đang vượt lên
ngay phía trước cho Trái Đất.
Với kích cỡ của sao Hỏa, nó chuyển động với vận tốc
gần 10 dặm một giời, nhanh gấp hai mươi lần
một viên đạn.
Lực hấp dẫn của kẻ không mời mà đến làm xáo trộn bề mặt Trái Đất.
Những đợt sóng phun trào chạy đua xung quanh Trái Đất.
Cả hai hành tinh trẻ dường như đều trở thành chất lỏng,
hàng tỷ tỷ tấn đá vỡ vụn bị thổi tung
ra ngoài vũ trụ.
Nhưng trải qua quá trình hàng nghìn năm,
trọng lực lại biến đống sa khoáng ấy thành một vành đai
đá và bụi nóng đỏ quay quanh Trái Đất.
Từ vành đai này, một quả cầu được hình thành,
với đường kính hơn hai nghìn dặm.
Đó là cách Mặt Trăng của chúng ta được chào đời.
Nhưng nó gần chúng ta hơn nhiều so với Mặt Trăng hiện nay,
chỉ 14 nghìn dặm thay vì
250 nghìn dặm.
Mặt Trời mọc lên trên mặt đất lạnh lẽo.
Và lặn ngay sau chỉ ba tiếng đồng hồ.
Trái Đất tự quay quá nhanh đến nỗi cả ngày trời
chỉ dài sáu tiếng.
Ngày tháng qua đi nhanh chóng, nhưng Trái Đất
biến đổi chậm chạp.
Để hiểu được quá trình tiến triển của hành tinh chúng ta,
chúng ta cần lướt nhanh qua hàng triệu năm.
3,9 triệu năm trước,
một trận mưa sao băng tấn công Trái Đất.
Đám sao băng ấy là những mảnh vụn còn sót lại trong quá trình
hình thành hệ Mặt Trời.
Phía trong các mảnh thiên thạch là những hạt trong suốt
trông như các hạt muối.
Và bên trong các hạt trong suốt là những giọt nước
tí hon.
Những tên lửa chết người này có thể chứa đựng
thành phần cốt yếu cho sự sống trên Trái Đất.
Chỉ có một lượng nhỏ nước tồn tại trong
mỗi thiên thạch, nhưng chúng đã bắn phá Trái Đất
trong hơn 20 triệu năm,
và các biển nước được hình thành.
Phần lõi Trái Đất vẫn còn nóng chảy,
nhưng bề mặt của nó đã đủ nguội để tạo thành
một lớp vỏ.
Không khí có nhiệt độ khoảng 170 độ.
Trong tương lai, sẽ có khả năng chúng ta có thể
uống được thứ nước thuần khiết này.
Từng ngụm, từng vũng,
từng giọt nước trong từng đại dương
là hàng triệu năm tuổi.
Và nó có thể đã du hành qua hàng triệu dặm
mới tới được với chúng ta, đem theo trong
một mảnh sao băng.
Trái Đất trông thân quen hơn
nhưng nó vẫn là một nơi rất nguy hiểm.
Những cơn gió mạnh hơn cả trận cuồng phong
khủng khiếp nhất ngày nay.
Lốc xoáy hùng vĩ được quấn thành
nhờ sự tự xoay nhanh nhẹn của hành tinh.
Mặt Trăng quá gần với Trái Đất đến nỗi trọng lực
quá mạnh, khiến những đợt thủy triều cao ngất
chạy xung quanh bề mặt hành tinh.
Nhưng qua thời gian, Mặt Trăng dịch chuyển ra xa,
những cơn sóng trầm tĩnh lại và hành tinh quay chậm hơn.
700 triệu năm sau sự ra đời của hành tinh này,
nước cung cấp sự sống đã bao bọc khắp bề mặt.
Và điểm xuyết đâu đó là những hòn đảo nhỏ bé.
Dường như chúng từ không khí mà xuất hiện.
Vậy làm thế nào chúng tới được đây?
Đá nóng chảy phun trào qua lớp vỏ
và trồi lên trên mặt đại dương.
Dần dà đám dung nham nguội lại,
tạo nên một hòn đảo núi lửa.
Trong tương lai, những hòn đảo này sẽ ghép lại
cùng nhau để hình thành nên những lục địa đầu tiên.
Bây giờ Trái Đất đã có nước và đất.
Nó bắt đầu trông từa tựa như hành tinh mà chúng ta gọi là nhà.
Nhưng không khí vẫn còn tràn đầy chất độc
và nhiệt độ thì nóng như thiêu đốt.
Sự sống là điều không thể ở đây.
Từ khi hành tinh bắt đầu hình thành
thiên thạch đã bắn phá Trái Đất.
Nhưng bây giờ, 3,8 tỷ năm trước
cuộc đột kích chuyển sang một pha mới bao lực hơn.
Thứ gì đó đã quấy nhiễu quỹ đạo của những
thiên thạch này.
Ngoài nước, các thiên thạch còn đem theo
thứ gì đó.
Khi tan vỡ, trong đám thiên thạch xuất hiện
khoáng chất.
Cácbon và các loại proteins nguyên thủy tạo nên amino axit
được vận chuyển từ ngoài vũ trụ
đến với đáy đại dương.
Dưới những cơn sóng hàng nghìn dặm, khung cảnh tối tăm
và gần như đông lạnh.
Nhưng một cảnh tượng hoành tráng đang dần được thành hình.
Những ống khói dưới nước đang phì phèo ra dung dịch nóng.
Nước biển len lỏi vào Trái Đất
qua các kẽ nứt trong lớp vỏ, cuốn theo khoáng chất
và khí trên đường đi của nó.
Hỗn hợp mạnh mẽ này lại được hòa vào đại dương
xây nên những ngọn tháp này.
Kết hợp với khoáng chất và hóa chất
từ thiên thạch, nước đã trở thành
một món canh hóa học.
Không thể biết được như thế nào hay khi nào
nhưng bằng cách nào đó các loại hóa chất này đã kết hợp
cùng nhau tạo ra sự sống.
Bây giờ vùng nước đầy ắp các sinh vật
hiển vi.
Những khuẩn đơn bào này là
dạng sống đầu tiên trên Trái Đất.
Đây là thời khắc mấu chốt trong quá trình tạo nên
hành tinh.
Cuộc sống hiển vi vẫn tiếp diễn.
Trong hàng trăm triệu năm
chẳng có gì thay đổi.
Dạng sống duy nhất là các thực khuẩn đơn bào.
Để có được những dạng sống phức tạp hơn,
chúng ta phải lướt nhanh tới 3,5 tỷ năm trước,
tới các vùng nước nông.
Những thứ này trông như đá, hoặc thậm chí cây cỏ,
mọc ra từ cái nền của đáy biển.
Mỗi gò nổi lên là một đám các thực khuẩn sống
gọi là đá trầm tích stromatolite.
Những thực khuẩn này biến ánh mặt trời thành thức ăn,
một quy trình gọi là quang hợp.
Nó dùng năng lượng mặt trời để biến đổi
cácbon đioxit và nước thành glucozơ,
một dạng đường đơn giản.
Và sự biến đổi ma thuật này cho ra
một sản phẩm phụ, một loại khí tên là ôxi.
Trong lòng nước, đá stromatolite dần dần
làm đầy đại dương với oxi.
Rồi oxi biến các mảnh sắt li ti thành
gỉ rơi xuống đáy đại dương,
tạo nên các quặng sắt kết tủa.
Đó là loại khoáng chất mà tới một ngày sẽ được dùng
xây cầu đường, tàu bè và các tòa chọc trời.
Phía trên những con sóng, oxi biến đổi
khí quyển.
Đá stromatolite đang tạo ra
thành tố quan trọng nhất cho sự sống trên Trái Đất.
Không có chúng, gần như mọi dạng sống
sẽ không thể tồn tại.
Trong hai tỷ năm tiếp theo, lượng oxi
tiếp tục tăng cao,
và cùng với sự tự quay chậm dần của Trái Đất,
ngày dài hơn, ít nhất cũng tới 16 giờ.
Ba tỷ năm sau khi hành tinh được thai nghén
vẫn chưa có một dạng sống phức tạp nào,
không cây cỏ, không khủng long, không con người.
Nhưng Trái Đất có thứ gì đó khác hẳn
các hành tinh khác trong hệ Mặt Trời này,
một sức mạnh đầy năng lượng để cải biến mọi thứ.
1,5 tỷ năm trước,
Trái Đất là một quả cầu xanh xinh đẹp,
được tô điểm bởi các hòn đảo núi lửa.
Qua hàng triệu năm, một sức mạnh bí ẩn
đã sắp xếp lại những hòn đảo này.
Ẩn sâu dưới lòng đại dương
lớp vỏ Trái Đất vỡ ra thành những
phiến địa tầng khổng lồ.
Nhưng xuống sâu hơn nữa, lõi Trái Đất quá nóng
đến nỗi nó khởi tạo nên những chuyển động trong lòng lớp đá
phía dưới lớp vỏ.
Những chuyển động này kéo và đẩy các mảng địa tầng
xung quanh Trái Đất, đem theo các đại dương
và đảo.
Hàng triệu năm tiếp tục trôi qua,
hành tinh của chúng ta vẫn sống sót và dần thay đổi.
Sau bốn trăm triệu năm, một lục địa mới khổng lồ
được hình thành.
Nó được gọi là Rodinia.
Trong vùng nước nông xung quanh Rodinia,
đá stromatolite tiếp tục quy trình ma thuật của mình
thêm hơn hai tỷ năm, bơm oxi vào
không khí.
Nhiệt độ bây giờ là 85 độ.
Và mỗi ngày dài 18 tiếng.
Nhưng hành tinh này trông giống sao Hỏa hơn là Trái Đất.
Để tìm sự sống, chúng ta lại phải lướt nhanh qua thời gian.
Bang Washington, 750 triệu năm trước.
Một sức mạnh sâu thẳm trong lòng hành tinh xẻ lớp vỏ
ra thành từng mảnh.
Nó giống như là cả thế giới đang trên đà tan vỡ.
Và chỉ có một sức mạnh đủ năng lượng
để làm việc này, sức nóng.
Nó thoát ra từ cái lõi nóng chảy của Trái Đất,
lan tỏa và làm lớp vỏ yếu dần.
Dần từng inch, dần từng năm,
siêu lục địa khổng lồ
tách ra làm hai.
Những hoạt động địa chất mãnh liệt thai nghén ra hàng loạt
núi lửa.
Chúng phun cácbon đioxit vào
khí quyển.
Lượng cácbon đioxit này hòa lẫn với hơi nước
và tạo ra các cơn mưa axit.
Khi siêu lục địa bị tách ra,
rất nhiều đá bị lộ thiên.
Chỗ đá này hấp thụ mưa axit,
bao gồm cả cácbon đioxit trong đó.
Một lượng khổng lồ CO2 bị hấp thụ ra khỏi khí quyển.
Bây giờ, không còn đủ cácbon đioxit trong không khí
để giữ lại nhiệt mặt trời xung quanh hành tinh nữa.
Chỉ một vài nghìn năm sau,
nhiệt độ hạ thấp xuống còn khoảng
âm 60 độ.
Vùng đất hoang băng giá này là Nam Ôtxtrâylia,
650 triệu năm trước.
Đó là khởi đầu của điều mà một vài nhà khoa học gọi là
Quả cầu tuyết Trái Đất, thời kỳ mà họ tin rằng
là kỷ băng hà dài nhất, giá buốt nhất từng bao bọc
hành tinh.
Một bức tường băng khổng lồ sừng sững tới hàng nghìn feet.
Và không dừng lại ở đó,
càng nhiều băng, càng nhiều tia sáng mặt trời bị phản xạ từ mặt đất,
và biển băng lại càng nhanh được trải rộng.
Ở gần đó là một tảng băng cũng cao như thế.
Hai núi băng trải dài từ hai cực,
hướng tới gặp nhau ở đường xích đạo.
Bây giờ, một lớp băng dày tới 10 000
feet bao phủ toàn bộ hành tinh.
Trước kia Trái Đất là một quả cầu lửa nóng chảy
bây giờ lại biến thành một quả cầu băng buốt giá.
Gần như mọi tia sáng và hơi nóng từ Mặt Trời
đều bị phản xạ ra không gian.
Và dường như không có bất kì thứ gì,
kể cả Mặt Trời có thể giải cứu được hành tinh lúc bấy giờ.
650 triệu năm trước,
băng giá chôn vùi cả hành tinh.
Trong vòng 15 triệu năm, Trái Đất là một quả cầu tuyết đông khổng lồ.
Nhưng không thể vĩnh viễn như vậy được,
phải có thứ gì giải thoát Trái Đất khỏi
nhà ngục đông lạnh này.
Và khi đó, ai biết được rằng sự sống
lại tồn tại nổi dưới lớp băng.
Bề mặt bị đóng băng, nhưng trung tâm vẫn
nóng hơn cả bề mặt Mặt Trời.
Núi lửa vẫn phun trào không ngừng từ khi
thế giới bắt đầu đông cứng.
Nhưng đến bây giờ nhiệt và năng lượng của chúng
thậm chí chẳng mảy may ảnh hưởng tới lớp băng.
Núi lửa bơm ra hàng tỷ tấn
cácbon điôxit.
Trước lúc bị đông hoàn toàn, đá của Trái Đất
hấp thụ hầu hết lượng CO2.
Nhưng bây giờ, khi đất đá kẹt cứng trong băng,
chẳng còn gì để hấp thụ lượng khí nữa.
Nên chúng đành lấp đầy khí quyển.
Giống như một chiếc chăn, chúng bao trùm lấy nhiệt lượng của Mặt Trời
xung quanh Trái Đất, làm nhiệt độ
dần tăng lên.
Bây giờ, sau 15 triệu năm,
núi băng bắt đầu tan ra.
Người ta cho rằng lúc Trái Đất là quả cầu tuyết
băng kéo ép lớp vỏ Trái Đất xuống.
Nhưng bây giờ, khi tan ra, lớp vỏ lại trồi lên,
tạo ra những vết nứt và điểm yếu,
và càng thêm nhiều núi lửa.
Núi lửa lại thải ra thêm cácbon điôxit
và kéo nhiệt độ tăng cao hơn nữa.
Sự tan chảy ngày càng lan rộng.
Và lượng oxi cũng tăng cao.
Qua một loạt các biến đổi hóa học,
băng đã tạo ra oxi.
Khi hành tinh vẫn còn bị đông đá,
tia tử ngoại từ Mặt Trời tác dụng với nước,
các phân tử trong băng, và xuất ra hyđro peroxit,
một hợp chất giàu oxi.
Bây giờ, khi băng tan, hiđro peroxit
phân hủy và giải phóng một lượng lớn oxi.
Trái Đất đang thức giấc, và đó là một nơi
rất khác.
600 triệu năm trước, khí quyển nóng hơn,
giống như tiết trời ngày hè.
Và mỗi ngày dài khoảng 22 tiếng.
Thêm vào tất cả chỗ nước này, đó là công thức hoàn hảo
cho sự sống.
Trước thời Quả cầu tuyết, các thực khuẩn sơ khai
đã xuất hiện trong đại dương.
Nhưng chắc chắn chúng không thể sống sót qua
cả một kỷ băng hà lâu gấp 75 lần
độ dài của lịch sử loài người.
Nếu có thứ gì đó sống sót,
thì sự sống phải được tìm thấy ở nơi in dấu cuối cùng của nó,
trong lòng đại dương.
Bây giờ, 540 triệu năm trước,
trong một đại dương đầy ắp khí oxi,
những thực khuẩn sơ khai đó đã tiến hóa.
Một số ít đã chống chọi được qua
kỷ đại băng hà.
Đã có thực vật rải rác trên nền đáy biển.
Và thứ gì đó nữa.
Thứ gì đó giống như sên bọc áo giáp đang sinh sôi.
Nó gọi là Wiwaxia, một thế hệ mới
của các thực thể đa bào phức tạp.
Trái Đất tiến vào một trong những thời kỳ
sôi nổi nhất trong lịch sử của nó, sự bùng nổ Cambri.
Lượng oxi tăng cao giúp các sinh vật sinh trưởng
lớn hơn và phát triển bộ khung xương.
Có giun sán, bọt biển,
và những con bọ ba thùy này, họ hàng xa của
côn trùng, tôm ba lá, thậm chí cả bọ cạp.
Cuộc sống trong lòng đại dương nở hoa.
Từ các vi khuẩn hiển vi, cho tới các loài quái vật.
Đây là Anomalocaris.
Dài gần 2 feet, nó có mắt to,
bộ răng sắc như dao cạo và các chi quắp lại.
Tất cả những gì nó cần làm, đó là lấy đi lựa chọn của mình.
Loài bọ ba thùy không thể tự bảo vệ bản thân,
phần bụng mềm của chúng bị lộ ra.
Và cũng được tìm thấy trong vùng biến Pikaia.
Chỉ dài một inch rưỡi,
chúng có thể là sinh vật đầu tiên có xương sống.
Qua hàng triệu năm, cấu trúc giản đơn này
sẽ tiến hóa thành chiếc xương sống đang giữ chúng ta đứng thẳng ở đây.
Từ việc mong chờ tìm thấy sự sống trong đống đổ nát,
thực tế giờ đại dương đang đầy ắp sự sống.
Nơi mà bọ ba thùy bới thức ăn và các loài quái vật lảng vảng.
Và là nơi mà các sinh vật bắt đầu có những
hình dạng quen thuộc hơn.
Phía dưới những cơn sóng, đã có hàng ngàn hàng vạn
loài động vật lẫn thực vật.
Sự tiến lên của sự sống xem chừng không hề dừng lại.
460 triệu năm trước,
các mảng địa tầng lại dịch chuyển lần nữa.
Thêm một lục địa mới xuất hiện, Gondwana.
Nhiệt độ đã là 90 độ và mức oxi đã gần
với tình trạng hiện nay.
Mặt đất đáng ra phải được bao phủ bởi thực vật
và nhộn nhịp các sinh vật.
Nhưng chẳng có bao nhiêu ở đây,
ngoài một vài mảng tảo.
Chỉ có một lời giải thích duy nhất, Mặt Trời.
Nó làm mặt đất sục sôi với các bức xạ chết chóc,
thành thử sự sống phức tạp dưới đại dương không có lấy một cơ hội
trên mặt đất.
Nhưng trên cao 30 dặm, nơi các tia sóng xâm nhập vào
khí quyển Trái Đất, có gì đó đang xảy ra.
Khi oxi gặp bức xạ Mặt Trời,
nó chuyển thành một loại khí khác,
gọi là ozone.
Loại khí này hình thành một chiếc chăn bao lấy hành tinh
và hấp thụ các bức xạ chết người.
Qua hơn 120 triệu năm, tầng ozone trở nên
dày hơn, ngăn chặn càng nhiều bức xạ
tiếp cận bề mặt Trái Đất hơn nữa.
Không có tầng khí này, đơn giản là cuộc sống trên cạn
sẽ không tồn tại.
Bây giờ, đã được che chắn khỏi bức xạ,
sự sống cất cánh.
Các mảng rêu nhỏ là các thực vật trên cạn đầu tiên.
Chúng lại giải phóng ra thêm nhiều oxi.
Mức oxi thăng hoa.
375 triệu năm trước, có một loài vật mới sinh sôi trong nước, bơi lội.
Đó là một loài cá kì lạ tên Tiktaalik.
Nó dùng phần cổ để tự nâng mình lên.
Và vây của nó có chức năng như chân,
cho phép nó di chuyển ra khỏi vùng nước.
Đây là một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất
trong sự hình thành hành tinh chúng ta.
Qua 15 triệu năm, những sinh vật như thế này tiến hóa.
Chúng phát triển các chi mạnh hơn, sống nhiều thời gian
ngoài mặt nước hơn, nơi mà thực vật
đang sinh sôi nảy nở.
Cho tới 360 triệu năm trước,
họ hàng của chúng, gọi là động vật bốn chân,
chiếm lĩnh mặt đất làm nhà.
Từ động vật bốn chân, động vật bốn chân có xương sống
tiến hóa thành khủng long, chim chóc,
thú có vú và cuối cùng là con người.
Rêu và dương xỉ khắp mọi nơi,
có vài nơi cao ít ra phải 100 feet.
Một hạt giống được gió mang đi.
Cho tới bây giờ,
thực vật vẫn tái sinh nhờ bào tử,
các đơn vị đơn bào cần một lượng nước lớn để sinh trưởng.
Nhưng hạt giống này cách xa nước hàng dặm.
Loài thực vật còn phôi thai này có nguồn cung cấp thức ăn lẫn nước uống riêng.
Không giống bào tử, hạt giống này có thể sống sót ở nơi xa cách
mặt nước hàng tháng, thậm chí hàng năm.
Những hạt giống tầm thường này đã gieo rắc sự sống ra khắp hành tinh.
Và mỗi cành cây ngọn cỏ tiếp tục giải phóng ra càng nhiều oxi.
Đó là một môi trường rất giống hiện tại.
Hành tinh đã đi được một quãng đường dài,
từ một mớ hỗn độn đá và bụi cháy bỏng
thành một thế giới xanh lục, xanh lam viên mãn
sự sống.
Bây giờ có cá, thực vật, và loài này,
loài chuồn chuồn.
Nó gọi là Meganeura.
Loài côn trùng có kích thước của một con đại bàng.
Thứ trước kia là chân đã tiến hóa thành
cánh, mở rộng khả năng săn mồi của chuồn chuồn trong khu vực rộng lớn.
Còn có thêm cả rết
và nhện ở đó.
Những sinh vật này, gọi là loài chân đốt
là một trong những sinh vật đầu tiên đặt chân lên mặt đất
hàng trăm triệu năm trước.
Chúng gần như y hệt loài bọ
đang xâm chiếm ngôi nhà của chúng ta ngày nay.
Trừ một sự khác biệt lớn.
Giống như loài Meganeura, chúng là những quái vật.
Đó là một thế giới của những kẻ khổng lồ,
nơi mà rết dài 6 feet,
và bọ cạp có kích cỡ của loài sói.
Đó là bởi vì mức oxi cao hơn hẳn
tình trạng hiện nay,
cho phép hệ hô hấp của chúng
hiệu quả hơn, tạo đà cho cơ thể
sinh trưởng mạnh hơn.
Từ trước tới giờ, động vật luôn đặt trứng của chúng
trong lòng nước.
Nhưng một sinh vật trông giống thằn lằn,
gọi là hylonomus, lại thích mặt đất hơn.
Trứng của nó chứa đựng tất cả nước và chất dinh dưỡng
mà một bào thai sinh trưởng cần tới.
Các con non lớn lên trong bể nước tự tạo của nó.
Quả trứng là một sự đột phá lớn về tiến hóa.
Cho phép động vật có thể bỏ vùng nước lại phía sau,
và xâm lược mặt đất.
Con hylonomus con này chiếm ưu thế,
như một loài sinh vật mới, loài bò sát.
Điều hiển nhiên là, sự sống thì đi kèm với cái chết.
Xác thực vật chết chất đống và phân hủy
thành các tầng lớp nén chặt ẩm ướt.
Qua hàng trăm triệu năm,
đất đá bao phủ lấy những tầng lớp này.
Và nhiệt lượng từ tâm Trái Đất
ép từ những tảng đá phía trên,
biến đổi những tầng này thành các vỉa than đá.
Mỗi một cục than đá được đốt hôm nay là thành phẩm của
thực vật đã chết 300 triệu năm trước.
Giữa lòng sự phân hủy, nơi không ai nhìn thấy,
sự sống đang thành hình.
Sớm thôi, các hạt giống sẽ nảy mầm,
cây cối sẽ sinh trưởng, và vùng đất hoang vu này
sẽ lại tràn đầy sức sống.
Sự sống xem ra đã xâm chiếm được hành tinh.
Nhưng liệu nó có trường tồn?
Một đám các sinh vật ăn cỏ ở trên
bình nguyên Xibêri, và chúng rất to lớn.
Sự tiến hóa đã bước được một bước dài,
những chú thằn lằn bé nhỏ giờ thành những con bò sát khổng lồ.
Những con scutosaurs này là họ hàng xa của
loài rùa biển.
Nếu những loài ăn cỏ này trông đã kinh khủng như vậy
thì các loài ăn thịt chắc chắn không phải đùa.
Giống như loài gorgonopsid này.
Một cỗ máy giết người hoàn hảo thời tiền sử.
Bộ răng kiếm của con gorgonopsid ngoạm lấy con scutosaur.
Kẻ ăn thịt đứng nhìn,
cho tới khi con mồi của nó lả dần vì mất máu.
Nhưng trước khi nó hoàn thành cú kết liễu
có thứ gì kì quái đã xảy ra.
Mặt đất trở nên nóng bỏng.
Áp suất ghê gớm được hình thành từ dưới lòng đất
và dung nham bị phun trào ra không khí.
Nhưng chỗ dung nham này không phải của duy nhất một ngọn núi lửa,
mà cả mặt đất đang nổ tung.
Đó là một vụ nổ bazan như bão lũ.
Một cột lớn phun thẳng lên từ
sâu trong lòng đất, kéo theo đá nóng chảy ra ngoài
từ những vết nứt ở vỏ Trái Đất.
Thiên đường hoa lệ giờ chỉ còn một địa ngục chết chóc.
Cả scutosaur lẫn gorgonopsid đều chết.
Chúng là những nạn nhân đầu tiên
của cuộc đại tuyệt chủng lớn nhất từng có trên thế giới,
vụ tuyệt diệt Permi.
Phía bên kia lục địa Gondnawa,
vẫn chưa có gì thay đổi.
Trông như sắp có tuyết rơi,
nhưng nhiệt độ đang là 70 độ.
Thực ra đấy là tro bụi, phun ra từ
những vụ nổ cách xa tầm 10 000 dặm.
Tro bụi cháy nóng làm ngạt thở động vật,
giết chết chúng trên khắp địa cầu.
Lưu huỳnh điôxit từ những vụ nổ tràn ngập khí quyển.
Đợi mưa tới, khí này biến thành axit sunfuric,
đốt cháy tất thảy những gì chúng rơi vào.
Một thảm họa địa phương, giờ đã trở thành toàn cầu.
Những vụ nổ ở Xibêri làm tăng lượng cácbon đioxit của Trái Đất.
Khí quyển trở nên nóng hơn.
Nước bốc hơi ngùn ngụt.
Và thực vật chết nóng.
Khắp địa cầu, sự sống trên mặt đất dần bị xóa sổ.
Đến sự sống dưới lòng đại dương,
cũng đã nguy ngập.
Nước chuyển màu hồng.
Cây cỏ, bọ ba thùy và cả những kẻ săn mồi đều biến mất.
Khí quyển nóng bỏng mới này nung nấu
đại dương, và cướp oxi ra khỏi chúng.
Bây giờ, loài tảo hồng này là một trong số ít những dạng sống
có thể sinh tồn trong thứ nước nghèo nàn này.
Những vụ nổ Xibêri chuyển hóa toàn bộ địa cầu,
không thứ gì, kể cả đáy đại dương sâu thẳm nhất,
vượt quá tầm với của nó.
Bong bóng khí metan thoát ra từ dưới đáy biển.
Metan là một loại khí nhà kính,
với tính chết chóc ít nhất gấp 20 lần cácbon đioxit.
Cho tới bây giờ, lượng khí vẫn đang bị đóng băng.
Nhưng khi nhiệt độ biển tăng cao,
chúng bắt đầu tan chảy ra.
Giải phóng ra ngoài khí quyển,
thứ khí mạnh mẽ này lại kéo nhiệt độ cao thêm nữa.
Bây giờ đã gần 105 độ,
nóng hơn 11 độ so với trước các vụ nổ Xibêri.
Những sinh vật sống sót qua sự hủy diệt khởi nguồn
giờ phải đối mặt với một môi trường chết chóc mới.
Chỉ có số ít là vượt qua nổi.
Đã năm trăm nghìn năm kể từ
những vụ nổ đầu tiên.
Và trong khoảng ấy, dung nham đã thoát ra hết.
Bây giờ, chúng chiếm diện tích bằng Hợp chúng quốc Hoa Kỳ
với một lớp đá nóng chảy
dày gần 4 dặm.
95% các loài sinh vật đã ra đi.
Một số ít còn sống sót bằng cách ăn tất cả những gì chúng tìm được
và sống dưới những hang hốc ngầm.
Nhưng tất thảy những thứ khác, đã chết.
250 triệu năm trước, Trái Đất quay ngược lại
thành một hành tinh gần như không có sự sống.
Nhưng, thêm lần nữa, đó là lúc để thay đổi.
Đã 50 triệu năm
từ khi gần như mọi sự sống trên Trái Đất
đã bị xóa sổ.
Và hành tinh đã bị biến đổi.
Bây giờ là 200 triệu năm trước,
và chỉ có một siêu lục địa, Pangea,
trải dài từ cực này tới cực kia.
Sau cú sốc đại diệt chủng,
hành tinh đang hồi sinh.
Nhiệt độ ổn định, mưa axit được trung hòa
và cây cỏ trở lại.
Với 95% các sinh vật trên Trái Đất bị xóa sổ,
mặt đất rộng mở đón chào một loài mới xuất hiện.
Một loài sẽ chiếm lĩnh cả hành tinh một cách chưa từng thấy.
Loài khủng long.
Những con này gọi là thằn lằn cát.
Giống như mọi loài khủng long, chúng tiến hóa
từ loài bò sát đã sống sót qua cuộc diệt chủng Permi.
Cao 15 feet, kích cỡ này làm chúng chậm chạp,
và dễ bị thương tổn.
Bên cạnh đó là những con thằn lằn hai mào.
Chúng nhỏ nhắn
và nhanh nhẹn.
Con thằn lằn cát quá lớn để làm một bữa ăn
cho một con hai mào.
Nhưng hai thì không.
Loài khủng long đã làm Trái Đất nhộn nhịp lại.
Nhưng không loài vật nào có thể thuần hóa hành tinh không ngủ,
và tiềm tàng nguy cơ này.
Lớp vỏ Trái Đất đang mỏng dần.
Nó giải phóng dung nham, và rung chuyển với các trận động đất,
như thể đang bị kéo dãn bởi một lực đạo vô hình nào đó.
Nó cũng xảy ra ở cạnh nơi
sẽ trở thành bờ biển đông của Bắc Mỹ.
Các mảng địa tầng lại tiếp tục dịch chuyển.
190 triệu năm trước, siêu lục địa khổng lồ
Pangea bị tách ra.
Một lượng lớn đất đá bị sụt lở
tạo thành một hố sâu.
Nó được làm đầy bởi một đại dương mới gọi là Tethys,
phía trên nơi mà ngày nay sẽ là vùng Trung Đông.
Dòng nước mang theo khoáng chất
đến vùng biển ven bờ.
Và khoáng chất lại thu hút cá,
trong hàng triệu năm.
Nhưng cái chết lại đi kèm với sự sống dồi dào một lần nữa.
Cá chết và động vật phù du rải đầy đáy biển.
Hơn 10 triệu năm tiếp théo,
các lớp đất đá sẽ chôn vùi và nung nóng các sinh vật chết.
Cá tiền sử và
động vật phù du sẽ biến thành dầu.
Mỗi gallon khí ga trong xe hơi của chúng ta,
mỗi miếng nhựa trên hành tinh này,
sơn trên tường, thảm dưới chân,
thậm chí miếng xà phòng chúng ta rửa
gần như đều có nguồn gốc như thế này.
180 triệu năm trước, mảng lục địa Bắc Mỹ
vẫn đang rời xa mảng lục địa Âu-Á.
Nó dịch chuyển khoảng 1 inch mỗi năm,
bằng tốc độ mọc của móng tay chúng ta.
Nhưng lướt nhanh qua 35 triệu năm, một đại dương mới hình thành,
cũng như những lục địa mới.
Nước Mỹ tách ra khỏi châu Phi.
Thế giới chúng ta biết bắt đầu thành hình.
Hố sâu giữa hai lục địa được lấp đầy,
tạo thành Đại Tây Dương.
Và ở chính giữa, tọa lạc một ngọn núi lửa.
Giống trước kia, những dòng chảy sâu dưới lớp vỏ Trái Đất
lại làm dịch chuyển các mảng địa tầng.
Đáy biển lớn tách làm đôi, bị kéo lên thành một vành đai
núi và núi lửa.
Nó mọc cao hơn dãy Himalaya,
và dài hơn dãy Rocky.
Nước ở đây rất nóng, bởi dung nham nóng chảy tự xẻ lấy đường đi cho chúng
từ sâu bên trong lòng đất.
Khi dung nham nguội đi, tạo nên một dãy núi lửa mới,
và một đáy đại dương mới.
Pangea bị tách ra, và thế giới của chúng ta
được sắp xếp lại.
Chính những hoạt động địa chất này làm Trái Đất
vận động không ngừng, phong phú và độc nhất.
Và mỗi khi hành tinh biến đổi chính mình,
cư dân của nó thích nghi và tiến hóa lên.
Giống như những con thằn lằn cá.
Tổ tiên bò sát của chúng sinh sống trên mặt đất,
nhưng khi hành tinh thay đổi,
nhưng con vật này cũng vậy.
Chúng mọc vây, và di cư tới Đại Tây Dương mới hình thành.
Con này dài 20 feet,
có thể di chuyển nhanh tới 25 dặm một giờ.
Đó là sinh vật nhanh nhẹn nhất đại dương,
kẻ ăn thịt hiệu quả nhất.
Nó thống lĩnh đại dương trong 50 triệu năm.
Nhưng bây giờ, đã có một địch thủ mới.
Loài thằn lằn gò.
Dài hơn một chiếc xe buýt, nặng hơn một chiếc xe tải,
hàm của nó mạnh mẽ hơn
một con cá mập trắng tới 8 lần,
với những chiếc răng dài 12 inch.
Trái Đất, và cư dân của nó,
đã thay đổi mà không hề nhận ra.
Nơi mà trước kia là mặt đất rắn chắc,
giờ đã thành Đại Tây Dương.
Chính nơi trước kia thằn lằn cát còn gặm lá cây
và thằn lằn hai mào đang rình rập con mồi.
Thế giới khủng long có thể có chút khác biệt,
nhưng chúng vẫn mãi là những kẻ thống trị.
Chúng là vô địch.
Chúng là một trong những loài vật thành công nhất trên hành tinh.
Chúng đã sống sót qua vụ phun trào núi lửa,
động đất, và tất cả những sự cắt xẻ của lục địa.
Loài khủng long đã tồn tại tốt đẹp được 165 triệu năm.
Một số lượng các loài thú có vú cũng sống sót,
như loài vật giống chuột chù này.
Chúng là con mồi của loài khủng long.
Nên chúng sống trên cây, hoặc dưới mặt đất,
chỉ ló mặt ra ngoài vào ban đêm.
Thú có vú không gây bất kì hiểm họa nào cho loài khủng long.
Không thứ gì trên Trái Đất có thể thách thức sự thống trị của chúng.
Không thứ gì, trên Trái Đất.
Một mảnh đá vũ trụ khổng lồ
hướng thẳng tới Trái Đất.
Tiểu hành tinh này rộng ít nhất 6 dặm,
và di chuyển với tốc độ 40 000 dặm một giờ.
Nó lớn hơn cả đỉnh Everest
và nhằm thẳng vào vịnh Mexico.
Nó chuyển động quá nhanh đến nỗi vụ va chạm
chỉ xẹt qua trong nháy mắt.
Một phần nghìn giây đã làm thay đổi thế giới mãi mãi.
Lúc va chạm, cạnh sau của tiểu hành tinh
cao tới 35 000 feet.
Nó đâm sầm vào với một lực vĩ đại tới mức
hủy diệt tất thảy mọi thứ cản đường.
Tiểu hành tinh tự nó phân rã ngay,
giải phóng nguồn năng lượng của hàng triệu
loại vũ khí hạt nhân.
Không nơi nào là an toàn,
với đá tảng bay tung tóe khắp nơi.
Đá tảng to bằng cả một thành phố
bay quanh Trái Đất.
Sóng nổ thoát ra từ vụ va chạm
giống như những mảnh bom khi quả trái phá nổ tung.
Vài phút sau vụ nổ, cách nơi va chạm hàng nghìn dặm,
Trái Đất đang bị công kích.
Mưa thiên thạch tới tấp.
Địa chấn làm rung chuyển mặt đất.
Và sóng thần hung hăng tấp vào bờ biển.
Nhưng cuộc tổng tấn công mới chỉ bắt đầu.
Các cột đá và bụi nóng chảy trải khắp nơi,
phủ kín hành tinh.
Toàn bộ bầu trời như một chiếc đèn khổng lồ,
nấu chín mặt đất tới
hơn 500 độ.
Cây cối tự động bắt lửa.
Thậm chí hàng tháng sau vụ va chạm,
khói và tro vẫn tiếp tục cản đường
của tia sáng Mặt Trời.
Ánh sáng khan hiếm, cây cỏ chết héo và động vật đói ăn.
65 triệu năm trước,
vụ va chạm nổ ra,
vùi lấp và đốt cháy loài khủng long.
Triều đại 165 triệu năm của chúng đã thành dĩ vãng.
Nhưng sự tuyệt diệt khủng long lại mang tới cơ hội
cho một loài khác.
Một loài thú có vú.
Bằng cách trốn dưới mặt đất, thú có vú đã tránh được
sức nóng và lửa.
Và bởi ăn được bất kể thứ gì, chúng tồn tại trong khi
những loài ăn thịt chọn lọc khác bị chết.
Chúng là những kẻ thừa kế không ngờ tới
của ngai vàng loài khủng long.
Và khi một câu chuyện tới hồi kết.
Một câu chuyện khác bắt đầu.
Với loài khủng long đã bị quét sạch,
bây giờ tổ tiên của chúng ta đã có thể có một cơ hội sinh tồn.
Loài khủng long đã tuyệt chủng từ lâu.
Hành tinh trở nên yên bình.
Trong thế giới mới này, tổ tiên thú có vú của chúng ta
đang tiến hóa.
47 triệu năm trước, tại hồ này,
nơi mà một ngày sau sẽ trở thành nước Đức,
chính là nơi hoàn hảo để thấy được chúng.
Không giống những loài thú có vú trước kia,
đôi mắt và bộ não của chúng lớn hơn.
Đây là Darwinius Massilae, hay Ida.
Nó không có chút gì giống con người,
nhưng những bằng chứng hóa thạch ngày nay thể hiện
những sinh vật này có thể đã tiến hóa thành khỉ,
tinh tinh, hay thậm chí là con người.
Nhìn lại quá trình tiến hóa 47 triệu năm
có thể tiết lộ một trong những tổ tiên xa xưa nhất của chúng ta.
Hồ nước nằm trên một miệng núi lửa.
Nó phun ra hơi độc,
mà thực tế đã giết Ida.
Hồ nước bảo quản nó trong sự sâu thẳm thiếu dưỡng khí.
Tới một ngày, khi nước đã cạn khô và hóa thạch của Ida
được tìm thấy, loài linh trưởng nguyên thủy này
có thể giúp ghép nhặt lại sự khởi đầu câu chuyện của chúng ta,
câu chuyện của loài người.
Chúng ta đang hiểu rõ hơn tại sao mọi thứ chúng ta thấy,
từ thực khuẩn dưới đại dương,
đến những chú cá biết đi và các loài gặm nhấm chui lủi,
tới chúng ta.
Và để hiểu thêm hành tinh của chúng ta đã được hình thành như thế nào.
47 triệu năm trước, khí quyển cũng gần giống như hiện nay.
Nhiệt độ là 75 độ.
Và mỗi ngày dài chỉ kém 24 giờ một chút.
Trái Đất bây giờ gần như y hệt hành tinh mà chúng ta gọi là nhà.
Gần như.
Các mảng địa tầng lại dịch chuyển.
Mảng Ấn đi về phía bắc, theo hướng mảng Á.
Hai mảng lục địa Ấn và Á đang kẹt trong cuộc giao tranh dữ dội,
và không mảng nào thắng lợi.
Khi chúng ép sát, đáy biển uốn nếp
theo một đường tới 1500 dặm.
Một rặng núi khổng lồ nhô lên
cao tới hơn 27 000 feet.
Chúng là dãy Himalaya.
Và đỉnh núi cao nhất trong số đó,
đỉnh Everest.
Điểm cao nhất của nó vươn tới
vùng tạo gió xoáy của Trái Đất, cùng độ cao
với máy bay bay.
Khi tuyết trên chỏm núi tan chảy,
nó nuôi sống các con sông Hằng, sông Ấn,
sông Hoàng Hà và Dương Tử.
Dãy Himalaya như một tháp nước khổng lồ.
Tới một ngày, những dòng sông này sẽ cung cấp nước
cho gần một nửa dân số thế giới.
20 triệu năm trước, đây là hành tinh của chúng ta,
với từng lục địa, từng đại dương
chúng ta đều biết.
Trừ một thứ vẫn đang còn thiếu,
loài người.
Và để con người có thể tiến hóa,
cần phải thay đổi thứ gì đó.
Dọc theo bờ biển châu Phi,
mặt đất nứt một vết lớn.
Nó kéo dài gần 4000 dặm
với núi non mọc lên ở hai bên bờ.
Loài động vật giống tinh tinh này có thể sống mãi trong rừng cây,
nhưng thế giới của chúng đang thay đổi.
Những ngọn núi nhô lên như một bức tường,
ngăn cản hơi ẩm từ Ấn Độ Dương
vượt vào đất liền.
Thời tiết nóng hơn, và khô hơn.
Rừng mưa dồi dào đã thành xavan cằn cỗi.
Khí hậu mới nóng bỏng này đã thay đổi tập quán các loài sinh vật,
bắt chúng phải đi xa hơn để tìm thức ăn,
và chúng nhanh chóng không kéo lê các đốt ngón tay
như tinh tinh nữa.
Và bắt đầu đứng dậy, đi bằng hai chân.
Đó là bước tiến quan trọng nhất
trong câu chuyện của loài người.
Rặng núi này có thể là nguyên do để
con người bước đi trên hai chân.
Sự dịch chuyển vô tình của hai mảng địa chất có thể
khởi động một chuỗi các sự kiện dẫn tới
con người đầu tiên xuất hiện.
Một người cha và những đứa trẻ.
Một cảnh tượng rất giống ngày nay.
Nhưng đó lại là 1,5 triệu năm trước.
Họ là một loài người cổ xưa gọi là
Homo Erectus.
Và đây là những dấu chân đầu tiên giống của chúng ta,
cư dân trong quá khứ và hiện tại,
tất cả những ai đã từng sống,
phát minh vĩ đại nhất,
ý tưởng thông thái nhất.
Lịch sử loài người, trong tất cả sự phức tạp tuyệt diệu của nó,
bắt đầu ở đây và ngay bây giờ.
Khí hậu lại thay đổi.
70 000 năm trước, mực nước biển hạ xuống.
Và khoảng cách giữa châu Phi với Ả-rập
rút xuống chỉ còn tám dặm.
Biển Hồng Hải bây giờ nhỏ hẹp và nông
chỉ đủ cho một nhóm vượt qua,
ra khỏi châu Phi.
Họ là một loài người hậu sinh,
tên gọi Homo Sapiens.
Các nhà khoa học tin rằng toàn thế giới trừ châu Phi
đã trở nên đông đúc nhờ tổ tiên của
hai trăm cá thể này.
Qua thời gian, tổ tiên của chúng ta sinh sản và tiến ra mọi nơi,
tới Ấn Độ, tới khắp châu Á và châu Âu.
Nhưng khi loài người hướng lên phía bắc,
một bức tường băng khổng lồ lại tiến xuống phía nam.
Châu Âu, 40 000 năm trước.
Loài người đến, chỉ để phát hiện ra một thế giới đang thay đổi nhanh chóng.
Đáng ra phải là mùa hè
nhưng thời tiết đang lạnh thêm.
Cây cỏ chết cóng,
và sông suối đóng băng.
Những sự biến đổi tự nhiên trong quỹ đạo Trái Đất,
mức CO2, và các dòng biển nóng
xung quanh hành tinh ngầm hợp lực làm
nhiệt độ Trái Đất thấp đi.
Trái Đất, và cư dân của nó
tiến vào kỷ băng hà.
Những sông băng cao như những tòa chọc trời trườn qua
bán cầu bắc chừng 1 foot mỗi ngày.
Chậm chạp, nhưng mạnh mẽ, chúng phá sạch
quang cảnh, đào nên những hố lõm lớn.
Hành tinh không bao giờ còn như trước kia nữa.
Bây giờ, khoảng 20 000 năm trước,
chúng tạm nghỉ việc bào mòn.
Phần lớn bán cầu bắc bị che phủ bởi
các tảng băng dày tới 1,5 dặm.
Với hàng tỷ tỷ gallon nước bị đóng thành băng,
mực nước biển hạ xuống.
Một dải đất nhô lên từ đại dương giữa Xibêri và Alaska.
Đó là một chiếc cầu nối liền hai lục địa khổng lồ,
một chiếc cổng đưa con người từ châu Á sang một
thế giới mới, châu Mỹ.
Đó là lục địa khổng lồ cuối cùng được khai hoang,
sự di cư lớn cuối cùng của loài người,
và những con người châu Mỹ đầu tiên.
Bây giờ, 14 000 năm trước, sự thay đổi
đã kích hoạt kỷ băng hà đảo ngược lại.
Khi băng được bóc ra, một bán cầu bắc rất khác biệt xuất hiện.
Những hố khổng lồ do các dòng sông băng tạo ra
được nước đổ đầy hình thành
vùng Hồ Lớn ở Bắc Mỹ.
6000 năm trước, băng tuyết bóc ra quay lại các cực,
tới Bắc Cực và Nam Cực.
Sau một cuộc hành trình dài bốn tỷ rưỡi năm,
cuối cùng, chúng ta đã về tới nhà.
Đây là thế giới của chúng ta, thời đại của chúng ta.
Câu chuyện tuyệt vời khó tin của hành tinh giúp chúng ta
hiểu như thế nào và tại sao tất cả những thứ xung quanh chúng ta
lại ở đây hôm nay.
Từ những khoảng không trên cao.
Từ nước, thành phần cốt yếu của sự sống.
Từ mặt đất phía dưới đôi chân mình.
Và cuối cùng sự sống, sau một chuỗi các thảm họa lẫn
may mắn, đã tạo nên một
kết cục hoàn mỹ.
Mỗi chiến thắng và thất bại là một bước
dẫn tới đây, mỗi người trong chúng ta, ngay bây giờ.
Nhưng cậu chuyện về Trái Đất chưa kết thúc.
Cuộc hành trình mới trải qua một nửa chặng đường.
Vẫn còn nhiều thứ còn chưa tới.
Trái Đất sẽ còn sống thêm được ít nhất
4,5 tỷ năm nữa.
Nhiều kỳ quan, nhiều thảm họa
và nhiều sinh vật kì lạ nữa vẫn còn đợi
hành tinh không ngừng nghỉ và sáng tạo này ở phía trước.
Chương tiếp theo trong câu chuyện về Trái Đất vẫn đang chờ
để được viết tiếp.